Do napisania tego artykułu skłonił mnie rozpoczynający się nowy rok szkolny i sporadycznie ale zdarzające się sytuacje tzw. ,, chrzczenia ’’uczniów klas pierwszych. To zjawisko wysoce naganne stało się dla mnie inspiracją do przybliżenia tego zjawiska rodzicom.

Agresja jest zjawiskiem negatywnym. Jest ona jednak codziennym elementem naszego życia. Tkwi w osobowości każdego człowieka.
Ze zjawiskiem przemocy i agresji spotykamy się wielokrotnie w domach, w szkole i na ulicach. Coraz częściej też czujemy się bezradni wobec docierających do nas za pośrednictwem mediów informacji o kolejnych atakach przemocy. Często mamy do czynienia z różnymi aspektami agresji, stykamy się z nimi w życiu codziennym. Począwszy od złośliwości, kpin i poniżania, a skończywszy na pobiciu czy zabójstwie. Tak szeroko potraktowany problem może uświadomić niektórym, że agresja wśród dzieci i młodzieży jest zjawiskiem narastającym, procesem, który zaczyna się od drobnej dokuczliwości i szkodzenia dobremu samopoczuciu innych aż do ciężkich przestępstw.
Autorzy zajmujący się problemem agresji definiują to pojęcie na wiele podobnych sposobów. Oto niektóre z definicji:
• Wszelkie działanie (fizyczne lub słowne ), którego celem jest wyrządzenie krzywdy fizycznej lub psychicznej – rzeczywistej bądź symbolicznej – jakiejś osobie lub czemuś, co ją zastępuje. Agresja jest zazwyczaj reakcją na frustrację, jest też przejawem wrogości. Rozróżniamy agresję fizyczną i agresję słowną, oraz agresję bezpośrednią – skierowaną na osobę lub rzecz wywołującą uczucie wrogości, agresję przemieszczoną – skierowaną na obiekt zastępczy oraz samo agresję – skierowaną na samego siebie.
• Działanie, u którego podłoża leżą gniewne emocje i nieprzyjazne intencje, działanie, które ma na celu wywołać u drugiej osoby ból, strach, niepokój bądź wewnętrzne cierpienie. Do natury aktu agresji należy jego umyślność.
• Reakcja polegająca na działaniu szkodliwymi bodźcami na inny organizm.
• Aspołeczny sposób zachowania się wynikający z wrogości tendencji i chęci szkodzenia innym lub niszczenia.
• Zachowanie skierowane przeciw określonym osobom lub rzeczom i przyjmujące formę ataku.
Studia nad agresją i przemocą wśród dzieci i młodzieży wskazują na to, jak ważny jest wpływ otoczenia na powstawanie zachowań agresywnych. Dzieje się tak wówczas, gdy:
a) dzieci szczególnie często mają do czynienia z przemocą i agresją w rodzinie
b) w rodzinie panuje chaos, a role matki i ojca nie są w pełni realizowane. Może się to między innymi wyrażać przez:
• negatywny lub chłodny stosunek emocjonalny rodziców do dziecka,
• brak wyznaczonych granic, których dziecku nie wolno przekroczyć w zachowaniu wobec rodziców, rodzeństwa, innych dorosłych i rówieśników,
• brak reakcji ze strony rodziców w rozpoznawaniu i akceptowaniu dziecięcych zachowań.
Dzieci powinny nauczyć się, że zachowania skierowane do innych ludzi oraz do nich samych nie powinny przekraczać pewnych określonych granic. Jeżeli nauczą się stosować zachowań agresywnych i przemocy jako metody na rozwiązywanie problemów, a ze strony dorosłych spotka się to z pobłażliwością lub akceptacją, poziom agresji wobec rówieśników, rodzeństwa i dorosłych będzie prawdopodobnie wzrastał.
Należy jeszcze wspomnieć o innych powodach zachowań agresywnych u dzieci i młodzieży:
• mało rozwinięta samokontrola swoich emocji,
• ustabilizowane wzory zachowań agresywnych i stosowania przemocy,
• używanie alkoholu i narkotyków, które powoduje wzrost zachowań agresywnych, obniża kontrolę i ogranicza właściwa ocenę sytuacji
• pokazana w telewizji przemoc w poważnym stopniu wpływa na uczenie się jej przez dzieci. Badania wykazują, że przemoc w telewizji może wpływać na agresywne zachowania, tłumić wrażliwość w odbiorze realnego życia oraz uczyć nierealistycznych zachowań.
Przemoc w środkach masowego przekazu modyfikuje naszą gotowość do agresywnego reagowania ponieważ:
1. „Jeśli oni mogą to robić to ja też mogę”. Oglądanie bohaterów telewizyjnych zachowujących się agresywnie może osłabić przyjętą przez nas w dzieciństwie normę nakazującą kontrolowanie impulsów agresywnych.
2. „Ach więc tak to się robi” ! Oglądanie agresywnych działań może dostarczać pomysłów, jak ujawnić własne agresywne odczucia.
3. „Myślę, że to co czuję to właśnie agresja”. Oglądanie przemocy sprawia, że lepiej uświadamiamy sobie własną złość i szybciej uruchamiamy działania agresywne. Łatwo możemy posunąć się do przesady, błędnie interpretując lekkie podirytowanie jako złość i wyładować ją w atakach agresji.
4. „Znowu się tłuka, a co na innym kanale! Oglądanie wielu krwawych scen likwiduje nasze przerażenie i wstręt na widok przemocy i zmniejsza współczucie wobec ofiary. Sprawia, że łatwiej nam zaakceptować istnienie przemocy.
Do grupy innych czynników przesądzających o agresywności należy zaliczyć usposobienie dziecka. Istnieje większe prawdopodobieństwo , że agresja rozwinie się u dziecka aktywnego o większym temperamencie, niż u dziecka o temperamencie łagodniejszym.
Agresja może być następstwem niezaspokojenia jednych z podstawowych potrzeb człowieka: miłości i bezpieczeństwa. Przeżywanie uczuć i emocji jest naturalną reakcją na to, co dzieje się w kontaktach z otoczeniem, jest też źródłem wielu nieporozumień. Mamy ogromne kłopoty z okazywaniem sobie uczuć i nazywaniem ich. Nie wyrażone uczucia powodują, że żyjemy w dużym napięciu i często reagujemy agresją. Tworzą się wtedy bariery w kontaktach z innymi.
Należy się zastanowić jakie błędy w wychowywaniu popełniają rodzice.
Do najistotniejszych należą:
1. nadmierne drobiazgowe krytykowanie młodzieży i naruszanie w ten sposób jej poczucia własnej wartości
2. niekonsekwentne postępowanie rodziców
3. podejmowanie kłótni, wchodzenie w utarczki słowne z dzieckiem.

Jak jednak postępować konstruktywnie, jakich zasad powinni rodzice przestrzegać, jeżeli pragną wzmocnić poczucie własnej wartości u swoich dorastających córek i synów oraz zwiększyć motywację współpracy i współodpowiedzialności w kształtowaniu zachowań młodych ludzi.
Chcąc ułatwić dorastającym dzieciom przechodzenie przez przeszkody na młodzieńczy „torze przeszkód” przemyślmy zasady postępowania z nimi. Oto 10 najbardziej ogólnych, podstawowych zasad postępowania rodziców z ich dorastającymi dziećmi:
1. Zasada akceptacji. – Dorastający młody człowiek ma prawo do własnego życia. Pozwólmy mu na odmienne, niż mieliśmy zamierzenia i plany, na inną wizję osobistego życia.
2. Zasada wiarygodności. - Postępowanie rodziców wobec dorastających a także wobec innych powinno być wiarygodne. Rozbieżności między ich słowami a „mową” ich ciała są spostrzegane przez młodzież, nie tylko obniżają autorytet rodziców, ale podważają ich wartość jako ludzi, którym można ufać.
3. Zasada poszanowania intymności. – Młodzież ma prawo do własnej intymności. Uszanujmy tajemnicę jej kieszeni, szuflad i korespondencji, nie domagajmy się na siłę odpowiedzi, zwłaszcza w sprawach uczuciowych okażmy takt i delikatność. Wtedy młody człowiek będzie bardziej skłonny do zwierzeń i zwrócenia się o radę. Ale równocześnie interesujmy się pozadomowym życiem dorastającego dziecka, jego kolegami, zainteresowaniami, sposobem spędzania wolnego czasu. Bądźmy też czujni wobec istniejących zagrożeń dla jego psychicznego rozwoju.
4. Zasada równych zobowiązań. – Zobowiązania dotyczą wszystkich w równej mierze. Każdy członek rodziny, zarówno rodzic i dziecko, jeżeli podjął się wykonania czegoś, powinien to do końca zrealizować.
5. Zasada stabilności. – Poszukującej postawie młodzieży – której wyrazem jest chaotyczność i niezdecydowanie, oscylowanie między skrajnościami – rodzice powinni przeciwstawić stabilność życia rodzinnego, uporządkowanie czynności i czasu. Stabilność dotyczy spraw daleko ważniejszych: podstawowych przekonań moralnych rodziców. Tylko poczucie pewności dotyczące tego, co jest dobre, a co złe, daje młodemu człowiekowi wewnętrzna siłę dla trudnych wyborów.
6. Zasada prośby. – Polecenia kierowane do młodzieży powinny być formułowane w postaci konkretnych próśb, wypowiedziane głosem spokojnym, ale stanowczym. Dorastający ma też prawo odmówić spełnienia prośby, jeśli swoją odmowę logicznie uzasadni. Prośby i zachęta to podstawowe sposoby skutecznego zwracania się rodziców do młodzieży.
7. Zasada konsekwencji. – Dorastający musi wiedzieć, czego oczekiwać po takim czy innym swoim postępowaniu, ale te same konsekwencje powinny w rodzinie obowiązywać również innych członków, także rodziców.
8. Zasada otwartości na informacje. – Otwartość na informacje w tym także na krytykę, powinna obowiązywać nie tylko młodzież, ale i rodziców. Rodzice bowiem mogą się wiele nauczyć od swoich dorastających dzieci i nie jest to powód do wstydu, ale do dumy. W razie występujących trudności poprośmy syna lub córkę o radę, pomoc. W takiej doradczej roli młodzież czuje się ważna i odpowiedzialna.
9. Zasada humoru. – Narastające napięcia, atmosferę zdenerwowania w domu najłatwiej rozładować humorem. Wytwarza on dystans do problemów, dlatego stosujmy go w kontaktach z młodzieżą często Również nasze własne niezręczności i niedociągnięcia zyskają uśmiech życzliwej pobłażliwości dorastających dzieci, jeżeli zareagujemy na nie humorem i śmiechem z samych siebie.
10. Zasada współdecydowania. – Dorastający, stopniowo wciągany w problemy rodzinne najczęściej samorzutnie zaczyna zabierać głos w sprawach dla rodziny istotnych, dyskutuje, doradza rodzicom. Oceniajmy to pozytywnie, nawet kiedy niektóre rady są nie do przyjęcia. Dla pełnej realizacji zasady współdecydowania warto niekiedy zwołać naradę rodzinną. Celem wspólnych narad jest uczenie się wzajemnego zrozumienia i akceptacji. Narady rodzinne mogą stać się miejscem rozwiązywania ważnych problemów dzieci i rodziców, a więc stać się niezwykle cenną sytuacją wychowawczą.

Dzieci, które czują się bezpieczne w swoich relacjach z rodzicami, są mniej agresywne i lepiej radzą sobie z emocjami. Gdy otacza się ich miłością i zainteresowaniem, maja mało powodów do agresji i wrogości. Uciekają się do niej wtedy, gdy się boją, są osamotnione, pełne rozterek lub gdy mają silną potrzebę akceptacji bądź zwrócenia na siebie uwagi.




Bibliografia:
1. „Umiejętności interpersonalne jako element profilaktyki agresji” - M. Kazimierczak Problemy Poradnictwa 2/9 CMPPP, W- wa, 1998.
2. „Spójrz inaczej na agresję” – A. Kołodzijczyk, E. Czermierowska ATE s.c. Starachowice 1988.
3. „Reedukacja dzieci agresywnych” – I. Grochulska
WSiP Warszawa 1982
4. „Drogi dorastania” J. Obuchowska WsiP, W-wa, 1996
5. „ Psychologia społeczna” E. Aronsen, T. Wilson, R.. Akert,
Zysk i s-ka, Poznań, 1997.


Autor artykułu
mgr Renata Drozdowska
nauczycielka w Zespole Szkół Nr 1